Ultra işlenmiş gıdalarda sigara benzetmesi abartı mı?
20. Yüzyılın ortasında sigara, modern hayatın parçasıydı.
Zararı biliniyordu ama sistem büyüktü. Reklam, endüstri ve alışkanlık vardı.
Bugün benzer bir tartışma başka bir alanda yükseliyor !
Ultra işlenmiş gıdalar (Ultra-Processed Foods – UPF).
Son 10 yılda yayınlanan çok sayıda geniş kohort çalışması şunu gösteriyor:
• Ultra işlenmiş gıda tüketimi arttıkça obezite riski yükseliyor.
• Tip 2 diyabet ve kardiyovasküler hastalıkla pozitif ilişki var.
• Bazı çalışmalarda depresyon ve bağırsak mikrobiyotası bozulması ile bağlantı raporlanıyor.
• Günlük enerjinin %50’den fazlası bazı ülkelerde UPF kaynaklı.
Burada kritik nokta şu sorun sadece şeker ya da yağ değil, gıdanın yapısal olarak yeniden tasarlanmış olması.
Ultra işlenmiş ürünler:
• Liften arındırılmış
• Hızlı sindirilen
• Aşırı rafine edilmiş
• Tat, doku ve aroma açısından hiper-uyarılmış
• Beynin ödül mekanizmasını tetikleyen kombinasyonlara sahip
Yani konu tek bir katkı maddesi değil, formülasyon bilimi. Bazı halk sağlığı uzmanları artık şu soruyu yüksek sesle sorduklarını duyuyorum.UPF’ler, tütün ürünleri gibi düzenleyici çerçeveye tabi tutulmalı mı?
Bana göre bu çok sert bir soru. Ama sorulmaya başlandı bile.
Gerçekçi olalım. Ultra işlenmiş gıdalar tamamen yok edilebilir mi? Hayır. Modern şehir yaşamında raf ömrü, erişilebilirlik ve fiyat dengesi gerçek.
Ama şu sorular artık kaçınılmaz:
• Reformülasyon mümkün mü?
• Besin yoğunluğu artırılabilir mi?
• Etiketleme sistemi yeniden tasarlanmalı mı?
• Çocuklara pazarlama sınırlandırılmalı mı?
Araştırmalarda sigara krizinde hata şuydu. Bilim konuşurken sistem yavaştı. UPF tartışmasında ise bilim daha erken konuşuyor.
Şu soru geliyor aklıma. Bu kez daha hızlı mı davranacağız?
Çünkü mesele bireyin iradesi değil sadece.Tasarlanan gıda ile insan biyolojisi arasındaki denge.
